جینۆسایدی ئەنفال -1988

جینۆسایدی ئەنفال زنجیرەیەک شاڵاوی ئیستخباراتی و سەربازی و بەرنامە دارێژراو لەرووی کارگێری و ئابووریی و لوجێستی بەناوی عەمەلیاتی ئەنفال لە ساڵی ١٩٨٨، لە لایەن دەوڵەتی عێراق لەسەردەمی ڕژێمی بەعس بە سەرکردایەتی سەدام حوسێن لەدژی کورد لە کوردستان جێبەجێکرا. جینۆسایدی ئەنفال، وەک چارەسەری کۆتایی دەوڵەتی عێراق بۆ قڕکردنی نەتەوەی کورد بوو لە زنجیرە جینۆسایدە یەک لە دوای یەکەکانی لە ماوەی ٣٥ ساڵ حوکمی رژێمی بەعس.
شاڵاوەکانی ئەنفال بە هەشت قۆناغ لە سەرتاسەری کوردستان لە ٢٣ شوبات تا ٦ ئەیلولی ساڵی ١٩٨٨ بەردەوام بوو و لە ئەنجامدا راپێچکردنی خەڵکی سڤیل وبێسەروشوێنکردنیان و نەفی کردن، راگواستنی زۆرە ملی و ئاوارەبوون، رووخاندن و خاپورکردنی نزیکەی ٤٥٠٠ گوند و کیمیاباران کردنی ناوچەی جیاواز و کۆمەڵکوژی لێکەوتەوە.

لە جینۆسایدی ئەنفالدا، ڕژێمی عێراق نیەت و ئامانجی سەرەکی لەناوبردنی و قڕکردنی گەلی کورد و ناسنامەکەی بوو کە بریتی بوو لە هێرشی بەربڵاو بۆ سەر شار و شاروچکە و گوندە کوردنشینەکان و بەکارهێنانی چەکی کیمیاوی و کوشتنی بەکۆمەڵ و ئاوارەبوون و راگواستنی زۆرەملیی هەزاران کورد، بێ جیاوازی ئایین و رەگەز و تەمەن لە ژن و پیاو و منداڵ، پیر ،گەنج بە شێوەیەکی دڕندانە راپێچی سەربازگەکان و قەڵا سەربازییەکان کران و دواتر لە پاش ئازار و ئەشکنجەی زۆر یان رەمی کران یان زیندە بە چاڵ و بێسەروشوێنکران.
لە شاڵاوەکانی ئەنفال زیاتر لە ١٨٢ هەزار کورد جینۆساید کران. کە لە دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس چارەنوسیان لە ناو گۆرە بەکۆمەڵەکان بە دیار کەوت.ئەشکنجەی زۆر یان رمیکران یان زیندە بە چاڵ و بێسەروشوێنکران، کە دواتر چارەنوسیان لە ناو گۆرە بەکۆمەڵەکان بە دیار کەوت.

ئەنفال

ئەنفال سورەتی هەشتەمی قورئانە، واتە غەنیمەت لە کافرەکان لە شەڕدا. دەوڵەتی عێراق لە سەردەمی ڕژێمی بەعس ئەم ناوەی بۆ ئۆپراسیۆنی سەربازی خۆی بە ناوی شاڵاوەکانی ئەنفال بەکار هێنا، بۆ قڕکردنی کورد، کە لوتکە و تروپەکی هەموو ئەو تاوانانە بوو کە دەوڵەتی عێراق لە سەردەمی دەسەڵاتداری ڕژێمی بەعسدا ئەنجامی دا. پێش شاڵاوەکانی ئەنفال،  رژێم لە ساڵی ١٩٨٧ پیلانی سیستەماتیک و و رێکخراو و بەرچاوی همەلایەنەی داڕشتبوو بۆ جێبەجێی کردنی جینۆساید، لە وانەش:

بریاری ئەنجامدانی سەرژمێری گشتی عێراق بۆ دەست نیشان کردن و وەرگرتنی زانیاری تەواو لە سەر دانیشتوانی عیراق بە گشتی و کوردستان بەتایبەتی لە ساڵی ١٩٨٧** .

دەرچواندنی بریارەکانی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆرش و پێدانی دەسەڵاتی رەها بە عەلی حسن المجید بۆ کوشتن و لە ناو بردن و پاکتاوی رەگەزی لە ناوچەی حوکمی ذاتی لە کوردستان وەک بریاری ژمارە ١٦٠ لە ٢٩/٣/١٩٨٧**.

بریارەکانی بەرپرسی  نوسینگەی رێکخستنی باکوور عەلی حەسەن المجید بۆ جێبەجێکردنی پرۆسەکە بە درندانەترین شێواز بە زۆرەملێ بە بریاری ژمارە ٤٠٠٨/٢٨ لە ٢٠/٦/١٩٨٧** .

  هەموو ئەوانە بە سەرکردایەتی سەرۆکی دەوڵەتی عێراق و رژێمی بەعس سەدام حۆسین بۆ دەستپێکردنی شاڵاوەکانی ئەنفال وەک بەردی بناغە بە سێ‌ هەنگاوی گرنگ لە جینۆساید دادەنرێت  وپێكهاتەی نەگۆڕی بنەمای پرۆسێسەكەیە :

دەستنیشان کردن، کۆ کردنەوە، لە ناو بردن

بریاری ئەنجامدانی سەرژمێری گشتی عێراق ١٩٨٧

بریاری ئەنجامدانی سەرژمێری گشتی عێراق بۆ دەست نیشان کردن و وەرگرتنی زانیاری تەواو لە سەر دانیشتوانی عیراق بە گشتی و کوردستان بەتایبەتی لە ساڵی ١٩٨٧ هەر وەک لە بەڵگەنامەکاندا هاتووە بەمەبەستی دەستنیشان کردنی خێزانی تێکدەران مەبەستی سەرەکی لە ناو بردن و قڕکردنی کورد بروانە بەڵگەنامەی سەرەوە بە ژمارە( ١٣٠٤٢ لە ١٩٨٧/١٠/١١ ) ئەم بەڵگەنامەیە کە لە ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٧ لە لایەن بەرێوەبەرایەتی ئەمنی هەولێرەوە دەرچووە، یەکێکە لە نەفرەتیترین بەڵگەکانی پلاندانانی سیستماتیکی پاکتاوی نەتەوەیی و ئاوارەکردنی زۆرەملێی کورد لە کاتی ئامادە سازی بۆ هەڵمەتی ئەنفالدا. بەڵگەنامەکە بە وردی باس لە چۆنیەتی جێبەجێکردنی فەرمانەکان دەکات لەلایەن عەلی حەسەن ئەلمەجید، کە ئەوکات بەرپرسی فەرمانگەی ڕێکخستنی باکور بوو، سەبارەت بە ئینفۆنتۆری و تەرحیل کردنەوەی ئەو خێزانە کوردانەی کە بە “تێکدەر” پۆلێنکراون، زاراوەیەک لەلایەن دەسەڵاتدارانی عێراقەوە بەکاردێت بۆ وەسفکردنی هەر کەسێکی کورد کە گومانی هاوسۆزی لەگەڵ خۆیان وەک حیزبی بەعس هەبێت.

لە بەڵگەنامەکە بە وردی زۆر ئاشکرا باس لە نەهێشتن و دەستگیرکردنی نێرەکان بەپێی پێوەرەکانی تەمەنی تایبەت دەکات.
هەموو ئەو نێرانەی تەمەنیان لە نێوان ١٢ بۆ ٥٠ ساڵیدا بوو، دەستبەسەر بکرێن، واتە ئامانجەکە نەهێشتنی ئەو کەسانە بوو کە توانای بەرەنگاربوونەوەی یان ئاوەدانکردنەوەی کۆمەڵگای کوردییان هەبوو.
نەدانی هیچ پاساوێک بۆ دەستبەسەرکردنی ئەم گرووپە تەمەنییە، ئەوە پشتڕاست دەکاتەوە کە دەستگیرکردنەکان بە هۆکاری ئەمنی نەبوون، بەڵکو بەشێک بوون لە جینۆسایدەکە.
ئەم پۆلێنکردنە ڕەنگدانەوەی هەوڵی ڕژێمە بۆ قڕکردنی پیاوانی کورد بەتایبەتی، سیاسەتێکی هاوشێوەی ئەوەی لە “جینۆسایدی سرێبرینیکا”دا ڕوویدا، کە پیاوە پێگەیشتوەکان کرانە ئامانج بۆ لەناوبردنی نەوەکانی ئێستا و داهاتووی کۆمەڵگای کوردی.
ئەمەش بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە ئۆپەراسیۆنەکانی ئەنفال تەنیا “هەڵمەتێکی ئەمنی” نەبووە، بەڵکو تاوانێکی ڕێکخراو بووە کە ئامانج لێی قڕکردنی کورد لە ڕێگەی تەسفیەکردنی ڕاستەوخۆ و ئاوارەبوونی زۆرەملێ بووە.

بڕیاری ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆرشی (لەناوچوو) ژمارە (160)ی ساڵی 1987

سەدام حۆسین سەرۆکی  ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆرشی  رژێمی بەعس  بە پێی بڕیاری (١٦٠)ی ساڵی ١٩٨٧عەلی حەسەن ئەلمەجیدی بە بەرپرسی  نوسینگەی رێکخستنی  باکوور دەستنیشانکرد و دەسەڵاتی تەواوی  پێدا بە مەبەستی جێبەجێکردنی ئامانجەکانی سەرکردایەتی لە سەرتاسەری ناوچەی باکوور بە ناوچەی خۆسەری (الحکم الذاتی) بەکوردستانیشەوە، بە ئامانجی پاراستنی  بیرۆی حیزبی بەعس ئاسایش بۆ خۆیان  و نائارامی بۆ کورد و سەپاندی ئیستبداد  و دیکتاتۆری بە رێگای قرکردن و سرینەوەی رەچەڵەکی کورد لە کوردستان.

بریاری سەرکردایەتی نوسینگەی رێکخستنی باکوور  ژمارە ٢٨/٤٠٠٨ ساڵی  ١٩٨٧

عەلی حەسەن ئەلمەجید لەدوای دەست بەکار بوونی وەک بەرپرسی نوسینگەی رێکخستنی باکوور دەستبەجێ بریاری  ژمارە ) ٢٨/٤٠٠٨( لە  ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٨٧ دەرکرد ئاراستەی فەیلەقەكانی( یەك ، دوو ، پێنج) سوپای عێراقی كراوە و ده‌توانرێ‌ به‌ مانیڤیستۆی جینۆسایدی گه‌لی كورد ناوزه‌د بكرێ‌  کە لە ٧ خاڵ پێکهاتبوو  تیدا ناوچەکانی قەدەغەکراو لە رووی  ئەمنی  ) المناطق المحذور آمنیا(  راگەیاند  و رۆژی ٢٢ ی حۆزیرانی بە دەست پێکی جێبەجێکردن دانا ، وەک  لە بریارەکەدا هاتووە “

– بوونی مرۆڤ و ئاژەڵ تێیدا بەتەواوی قەدەغەیە، وە بە ناوچەیەکی قەدەغەکراوی ئۆپەراسیۆنەکان دادەنرێت، و تەقەکردن تێیدا ئازادە و بە هیچ ڕێنماییەک سنووردار نەکراوە، مەگەر لە بارەگاکەمانەوە دەربچێت. هەر لەم بریارە گواستنەوەی زۆرەملێی دانیشتووان لە گوندەکانەوە بۆ کۆمەڵگاکان.  

 هەروەها  ئەگەر کەسێک دەستگیر بکرێت لەسەر ئەوەی لەناو گوندەکانی  ناوچەی موحرمە بووە، دەستبەسەر دەکرێت و دەزگا ئەمنییەکان لێپێچینەوە لەگەڵ دەکەن  و سزای لەسێدارەدان بۆ هەر کەسێک کە تەمەنی لە سەرووی (١٥) ساڵەوە  تا ٧٠ ساڵ  جێبەجێ دەکرێت.

قۆناغەکانی شاڵاوەی  ئەنفال ١٩٨٨

  شاڵاوەکانی ئەنفال  كە بە بەرنامە پلانی دارێژراوی ئیستخباراتی و ئەمنی و سەربازی و کارگێری   رژێمی عێراق بەرێوە چوو بە ناوی عەمەلیاتی ئەنفال کە لە  ٢٢ی شوباتی ١٩٨٨ تا ٦ی  ئەیلولی هەمان ساڵ بەردەوام بوو بەمشێوەی خوارەوە:

•       ئەنفالی یەکەم

•       هێرشەكان بۆ سەر ناوچەكانی سەرگەڵوو بەرگەڵوو لە ٢٣ی شوبات تا ١٩ی ئاداری ١٩٨٨

•       ئەنفالی دووەم

•       هێرشەكان بۆ سەر ناوچەی قەرەداغ لە ٢٢ی ئادار – ١ی نیسانی ١٩٨٨

•       ئەنفالی سێیەم

•       هێرش كردنە سەر ناوچەی گەرمیان٧ تا ٢٠ی نیسانی ١٩٨٨

•       سەختترین ویرانكاری وتاڵان زۆرترین بێسەروشوینكردن

•       ئەنفالی چوارەم

•       هێرش كردنە سەر دۆڵی زێی بچوك لە ٣ تا ٩ی مایسی ١٩٨٨

•       ئەنفالی پێنج و شەش و حەوت

•       هێرش كردنە سەر دۆڵی نێو چیاكانی شەقڵاوەو ڕواندز لە ١٥ی مایس تا ٢٥ی ئاب -١٩٨٨

•       ئەنفالی هەشتەم یان كۆتایی

•       هێرش كردنە سەر بادینان ٢٥ی ئاب تا ٦ی ئەیلولی -١٩٨٨

 لە شاڵاوەکانی ئەنفال  ڕووبەرێکی بەرفراوانی  گوندەکان ڕووخێنران و ڕاگوێزران .

ئاوارەبوون و دەستگیرکردن و کوشتن و بێسەروشوێنکردنی دەیان هەزار کەس، بە بێ جیاوازی ئایین و رەگەز و تەمەن لە ژن و پیاو و منداڵ و گەنج و بەساڵاچووان  لە ژێر ئەشکنجە و ئازار  گیانیان سپارد یان  لە گۆڕە بەکۆمەڵەکاندا  گوللەباران و زیندەبەچاڵکران.

ئەوانەی لە کەمپەکانی دەستبەسەرکردن و ئۆردوگاکان کۆکرانەوە و  گیانیان لەدەستداوە وەک خێزانەکانی لە کەمپەکانی پڕ لە توندوتیژی وەک:

 تۆبزاوە، دوبز، نەزارکی، نوگرەسەلمان، سەلامیە، قۆرەتوو کە هەریەک بە هەزاران چیرۆکی تاوانی زۆریان تێدا تۆمار کراوە

بەکارهێنانی چەکی جۆراوجۆر، لەوانە چەکی قەدەغەکراوی نێودەوڵەتی، هەروەها گازی ژەهراوی (چەکی کیمیایی) لە دژی هاوڵاتیانی مەدەنی  و بێ بەرگری لە چوارچێوەی سیاسەتی خاک سوتاندن.

 (٤٥٠٠) گوند كەلەبەڵگە نامەكانی حكومەتدا  ناویان لە چوارچێوەی (أزالة قرى) ناویان هاتووە کە (سوتاوە)، (تێكدراوە)، (تەختكراوە)، (پاكتاو كراوە)

لە شاڵاوەکانی ئەنفال  ١٨٢٠٠٠خەڵکی سڤێلی ناوچەکە بە بێ جیاوازی رەگەز و تەمەن و ئایین ئەنفالکران و چارەنووسیان  لەدوای رووخانی رژێمی بەعس لە ناو گۆرە بە کۆمەڵەکان  بە دیار کەوت.

ستراتیژییەتی رژێمی عێراق لە ئەنفالكردنی گەلی كوردستان

•       لەناو بردنی بە كۆمەلێ‌ نەتەوەی كورد و برانەوەی رەچەڵەكی مرۆڤی كورد

•       لە ناوبردنی شۆرشی سیاسی و چەكداری كورد،

•       هەڵتەكاندنی ژێرخانی ئابووری كوردستان و ئیفلیج كردنی

•       شێواندنی سروشتی كوردستان لە روی جوگرافی و دیمۆگرافیەوە

•       سەرخستنی سیاسەتی بەعەرەب كردنی ناوچەكانی كوردستان (تعریب و تبعیس وتهجیر).

ئامانجی رژێمی عێراق لە ئەنفالكردنی ئافرەتی كورد :

•       دروستكردنی گرەی دەروونی بۆ هەردوو رەگەز بەجیاكردنەوەی ژن و پیاو لەیەكتری بە تایبەتی گەنجەكان.

•       سوكایەتی بە رەوشت وكەرامەتی ئافرەتەكان.

•       گەرانەوە بۆ سیستەمی كولایەتی (ماملە وسودا كردن) واتە كرین وفرۆشتنی بەخشینی ئافرەتەكان وەك كنیزە و جاریە.

•       شكاندنی كەسایەتیان وپێشلكاری مافەكانی مرۆڤ.

•       تێكدانی کۆلگەی شیرازەی خێزان.

شاڵاوەكانی ئەنفال ماوەی ٦ مانگ‌ و ١٤رۆژی خایاند كەلە ٢٣ی شوباتی ١٩٨٨ دەستی پێكردو لە ٦\٩\١٩٨٨ كۆتایی پێهات، بەڵام ئاسەواری و کاریگەرییەکانی لە رووی کۆمەڵایەتی و دەروونی ئابووری  بەسەر کۆمەڵگا بە گشتی و کەسوکاری قوربانیان  تا ئێستا ماوەتەوە.

جینۆسایدی ئەنفال بە کورتی

• ئەنفال جینۆسایدی نەتەوەیەک بوو لە ١٩٨٧-١٩٨٨
ئەنفال سڕینەوەی ناسنامە و پاکتاوی ڕەگەزی
• ئەنفال تێکدانی کلتور، زمان، ئەدەب و فەرهەنگی گەلی کورد بوو
• ئەنفال وێرانکردنی ژێرخان و سەرچاوەکانی ئابووری و کشتوکاڵ و ئاژەڵداری بوو
• ئەنفال سووتاندنی گوند و باخ و زەویە کشتوکاڵیەکان بوو
• ئەنفال پەیڕەوکردنی سیاسەتی “خاک سووتاندن” بوو
• ئەنفال جیاکردنەوەی خێزانەکان و تێکدانی کۆلگەی خێزانی کورد و سوکایەتی بە کرامەتی مرۆڤ بوو
• ئەنفال تەنها کوشتنی مرۆڤ نەبوو، بەڵکو پێشێلکارییەکی گەورە لە دژی مرۆڤایەتی بوو.

کەمپ و زیندانەکانی جینۆسایدی ئەنفال:

ئەنفال گرتن و هەڵکەندن و راگواستن و کۆچاندنی زۆرەملێ بوو بۆ ئۆردوگا و زیندان و قەڵا سەربازیەکان وەک:
سەربازگەی سوپای مللی تۆپزاوا
سەربازگەی سوپای مللی دوبز
سەربازگەی سوپای مللی تکریت
مرکز شبابی دوزخوماتوو
قەڵای نوگرە سەلمان
قەڵای نزارکە
زیندانی سەلامیە
لیواکەی چەمچەماڵ
سەربازگەی سوسێ
سەربازگەی رەشکین
تەوارییەکەی سلیمانی
ئەمن و ئیستخباراتی شارەکانی کوردستان و عێراق

کە هەموویان بەشێک بوون لە بەرنامەیەکی بەرفراوانی سیاسی و ستراتیژی بۆ قڕ کردنی کۆتایی و سڕینەوەی نەتەوەی کورد لە ٨ قۆناغی جینۆسایدی ئەنفال لە ساڵی ١٩٨٨دا

ئەنجامەکانی جینۆسایدی ئەنفال:

• بێسەروشوێنبوونی ١٨٢٠٠٠ مرۆڤی بێتاوان
• وێرانکردنی ٤٥٠٠ گوند
• لەناوبردنی هەزاران سەر ئاژەڵ و ڕەشەوڵاخ
• وێرانکردنی مەڵبەندەکانی ژیانی گوندەکان
• کیمیابارانکردنی کوردستان و سیاسەتی خاک سوتاندن
• راگواستن و کۆچاندنی زۆرەملێی خەڵک
چارەنووسی دەیان هەزار لە گۆڕە بەکۆمەڵەکان بە نادیاری ماوەتەوە

جۆرەکانی جینۆساید لە ئەنفال

لە جینۆسایدی ئەنفال هەموو جۆرەکانی جینۆساید پەیڕەو کرا:
١. جینۆسایدی فیزیکی
کوشتنی بە کۆمەڵ
گۆڕەبەکۆمەڵەکان
بێسەروشوێنکردنی مرۆڤەکان

٢. جینۆسایدی بایۆلۆجی
جیاکردنەوەی پیاوان لە خێزانەکان
لەناوبردنی نەوەکان
کوشتنی منداڵ و ژنان

٣. جینۆسایدی ئابووری
سووتاندنی گوندەکان
وێرانکردنی کشتوکاڵ
لەناوبردنی ئاژەڵداری

٤. جینۆسایدی کلتووری
لەناوبردنی فەرهەنگ و شۆناس
گۆڕینی ناوچەکان
سڕینەوەی ناسنامەی کوردی

٥. جینۆسایدی ژینگەیی
کیمیابارانی هەڵەبجە و ناوچەکانی کوردستان
سیاسەتی خاک سوتاندن
تێکدانی ئیکۆ سیستەم

جینۆسایدی ئەنفال — ترۆپکی تاوانەکان:
جینۆسایدی ئەنفال ترۆپکی هەموو تاوانەکان بوو کە لە کۆتایی سەدەی بیستەم بەسەر کورد لە کوردستان جێبەجێ کرا، و کاریگەرییەکانی تا دەیان ساڵی تر بەسەر کۆمەڵگای کوردی دەمێنێتەوە.

کەیسی ئەنفال لە دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق:

دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە ساڵی ٢٠٠٣، دۆسیەی ئەنفال لەگەڵ دەستپێکردنی کارەکانی دادگای باڵای تاوانەکانی عیراق لە رۆژی ٢١ی ئابی ٢٠٠٦ یەکەم دانیشتنی دادگای باڵای تاوانەکانی عێڕاق لەسەر کەیسی ئەنفال دەستیپێکرد و لە ٢٠٠٧/٦/٢٤ دوای ٦١ دانیشتن بریاری دادگا بۆ کەیسی ئەنفال بە تاوانی جینۆساید و دژە مرۆڤایەتی بوو کە دان بە قورسایی ئەو تاوانانەدا ناوە کە لە شاڵوەکانی ئەنفال لە دژی کورد ئەنجامدراون.
لەدادگای ئەنفال سەدام حۆسین تەنها لە ٣٣ دانیشتن بەشداری کرد و لەسەر کەیسی دوجیل لەسیدارەدرا کە دەبوایە تاکۆتایی دادگای ئەنفال ئامادە با و وتەکانی لەسەر کەیسی ئەنفال بەتەواوی وەرگیرابا. ئەوەش جگە لەوەی هەڵەیەکی زۆر گەورە بوو لەهەمانکات زۆڵمێکی ئاشکرا بوو لەرووی یاسایی و دادوەری و مێژوویی و ئەخلاقی بەرامبەر بە کەیسەکانی کورد.

ئەم بڕیارە دواتر لەلایەن پەرلەمانی عێراق و حکومەتی فیدراڵی پەسەندکرا، ئەمەش زیاتر چەسپاندنی دانپێنانی جینۆسایدەکەی کرد. بەڵام، سەرەڕای ئەم دانپێنانە یاساییە، تا ئێستا حکومەتی عێراق لە جێبەجێکردنی بنەماکانی دادپەروەری ڕاگوزەری لە دۆخی چەق بەستووی تەواو دایە.
حکومەتی عێراق هیچ هەنگاوێکی کاریگەری بۆ قەرەبووکردنەوەی مادی و مەعنەوی خێزانەکانی قوربانیانی ئەنفال وەک قوربانیانی جینۆسایدی گەلی کورد، هەروەها بۆ قوربانیانی جینۆسایدەکانی تر، هەڵنەگرتووە. ئەمەش بە پێچەوانەی بنەما سەرەکییەکانی دادپەروەری ڕاگوزەرییە کە لەسەر بنەمای دانپێنان، دادوەری، قەرەبووکردنەوە و گەڕاندنەوەی مافی قوربانیان و دڵنیایی بۆ دووبارە نەبوونەوە و هڵدانەوەی گۆرەبەکۆمەڵەکان.
بە پێچەوانەی کەیسەکانی جینۆسایدی کورد حکومەتی عێراق پرسی قەرەبووکردنەوەی بۆ هاوڵاتیانی خۆی لە کەیسەکانی راپەرینی شەعبانیە و کەیسی دوجیل و زیندانیانی سیاسی جێبەجێ کردووە. ئەم دۆخەش پیشان دەدات کە دادپەروەری ڕاگوزەری لە عێراق و مافی قوربانیانی جینۆسایدی ئەنفال هێشتا بە بێ‌وەڵام ماوەتەوە.